Korzystając z tej witryny, zgadzasz się na korzystanie z plików cookie. Możesz zmienić ustawienia dotyczące plików cookie w dowolnym momencie, a także dowiedzieć się więcej na ich temat
Akceptuj Czytaj więcej

Plomba przy ul. Mazowieckiej 5

Legenda
Krowodrza
Architekt:

Krzysztof Bień

Współpraca:

Andrzej Rey, Jan Wodziszewski

Lata budowy:

1956–1959

Adres:

ul. Mazowiecka 5

Informacje o obiekcie

Po zakończeniu drugiej wojny światowej w centrum Krakowa i jego bezpośrednim sąsiedztwie powstawanie nowych budynków należało do rzadkości. Ogrom inwestycji związanych z budową Nowej Huty, brak większych zniszczeń spowodowanych przez działania wojenne oraz niechęć rządów komunistycznej Polski wobec Krakowa po referendum 1946 roku sprawiły, że dopiero po odwilży pojawiły się nowe szanse dla intensywnego rozwoju miasta. Jednym z problemów urbanistycznych, które dały o sobie wówczas znać związany był ze śladami szybkiego rozwoju Krakowa w latach poprzedzających wybuch wojny. W przestrzeni, w której przed wojną wytyczano nowe kwartały zabudowy oraz wznoszono nowe kamienice czynszowe istniało wiele luk i pustych miejsc. Po 1956 roku zaczęto wypełniać je nowymi budynkami, które co warto podkreślić należały często do pierwszych w pełni modernistycznych budynków, jakie realizowano pod Wawelem po latach wojny i po socrealizmie.

Miejscem, gdzie widoczne jest takie zestawienie dwóch epok stanowi ulica Mazowiecka, wzdłuż której w latach 20. i 30. wzniesiono wiele nowych budynków, przede wszystkim kamienic czynszowych. Po 1956 roku przedwojenną zabudowę uzupełniono o kilka nowych budynków, w tym plombę wzniesioną na parceli oznaczonej numerem 5.

Projekt tego budynku został przygotowany już roku przełomu i oddany do użytku trzy lata później. Jego autorem był Krzysztof Bień, z którym współpracowali Andrzej Rey i Jan Wodziszewski. Budynek ten wzniesiono w pierzei zajmowanej przez międzywojenne kamienice, przeważnie wysokiej, jak na krakowskie warunki klasy architektonicznej. Kamienicę pod numerem 5a wzniósł w 1938 roku Zygmunt Grunberg, a budynek pod numerem 7 zrealizował rok wcześniej Samuel Osiek. Obie kamienice mają pięć kondygnacji i proste fasady o dużych jednolitych przeszkleniach, wyraźnie wydzielonych parterach oraz wydatnych gzymsach. Plomba projektu Krzysztofa Bienia to przykład zmian estetycznych i mentalnych, które zaszły po odwilży. Wpisana w pierzeję, posiada gzyms, który biegnie w jednej linii z gzymsami sąsiednich domów, ale zamiast pięciu zmieszczono w tej samej wysokości sześć kondygnacji. Siódma, została nieznacznie cofnięta od linii zabudowy. Konstrukcja budynku to żelbetowy szkielet, który postanowiono wydobyć na elewacji. Widzimy tam wyraźną, pomalowaną na ciemny kolor kratownicę, która wydziela sześć kondygnacji i cztery osie. W dwudziestu trzech wydzielonych w ten sposób polach znajdują się przeszklenia. Jedynie w parterze, w skrajnej wschodniej osi umieszczono otwartą bramę, która prowadzi na podwórko. Powyżej parteru, w dwóch zachodnich osiach oraz w osi nad bramą przewidziano niewielkie balkony o częściowo ażurowych balustradach. Wszystkie pola w kompozycji elewacji zostały wykorzystane jako elementy abstrakcyjnej kompozycji plastycznej, utworzonej poprzez nadanie poszczególnym polom różnych barw: ochry, żółtego, błękitu i bieli umiejscowionych naprzemiennie. Uzupełniają je w podobny sposób rozmieszczone czerwień i granat ścian czołowych balkonów. Stworzona w ten sposób kompozycja jest dynamiczna i trójwymiarowa.

We wnętrzu, na piętrach przewidziano po trzy mieszkania. Ciekawym elementem tego projektu jest także wyposażenie umieszczonych od podwórka kuchni w balkony. Do momentu rozpowszechniania w Polsce lodówek (koniec lat 60.) służyły one do przechowywania żywności, przed wojną również węgla.

Opracowanie:

Michał Wiśniewski

Wybrane trasy

Trasa

Poza głównymi trasami

Informacje:
Czytaj

W XX wieku miał miejsce dynamiczny rozwój Krakowa, którego ślady pod postacią wyjątkowych dzieł architektury odnajdziemy na ternie całego miasta. Spacerując po często odległych dzielnicach możemy dotrzeć do wielu wybitnych budowli z okresu międzywojennego oraz z czasów przyspieszonej ekspansji miasta po 1945 roku.

Trasa

Wesoła i Grzegórzki

Informacje:
Czytaj

Spacer prowadzi przez dawne przemysłowe obszary miasta, które w okresie międzywojennym zaczęto przekształcać w największą dzielnicę willową Krakowa, a po II wojnie światowej w nowe centrum administracyjne i biurowe. Znajdziemy tam budynki emblematyczna niemal dla wszystkich etapów dwudziestowiecznego rozwoju Krakowa.

Trasa

Błonia / Miasteczko Studenckie

Informacje:
Czytaj

Błonia to serce zielonych terenów położonych po zachodniej stronie Krakowa. W okresie międzywojennym w ich sąsiedztwie zaczęto wznosić gmachy uniwersyteckie oraz rozwijać infrastrukturę sportową, której uzupełnieniem były modernistyczne wille. Trasa prowadzi przez najważniejsze budynki uniwersyteckiego Krakowa, m.in. budynek Instytutu Chemii UJ oraz Miasteczko Studenckie AGH.

Organizator
Inicjatorzy
Wsparcie
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa
Partnerzy