Korzystając z tej witryny, zgadzasz się na korzystanie z plików cookie. Możesz zmienić ustawienia dotyczące plików cookie w dowolnym momencie, a także dowiedzieć się więcej na ich temat
Akceptuj Czytaj więcej

Dom Marii Dworakowej

Legenda
Krowodrza
Architekt:

Hoffmann Teodor

Lata budowy:

1932

Dzielnica:

Dzielnica V – Krowodrza

Funkcja:

Mieszkalne wielorodzinne

Adres:

ul. Lea 15a

Tagi:
  • kamienica
  • międzywojnie

Informacje o obiekcie

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, władze miasta mogły zacząć wdrażać w życie plan przekształcania miasta w metropolię, tzw. Wielki Kraków. Od lat 20. Na nowo przyłączonych do miasta terenach Nowej Wsi i Czarnej Wsi zaczęto parcelować teren pod kolejne kwartały zabudowy, w ramach której przeważały kamienice czynszowe. Wznoszone wówczas budynki determinują przestrzeń okolic Parku Krakowskiego i Placu Inwalidów. W pierwszej dekadzie niepodległości najczęściej powstawały budynki, które estetycznie reprezentowały zredukowaną wersję historyzmu. Wiele przykładów tego typu zabudowy powstało, m.in. w narożniku ulicy Pomorskiej i Kazimierza Wielkiego. Początek kolejnej dekady oznaczał dla Krakowa, jak i dla większości polskich miast bolesne zmagania ze skutkami wielkiego kryzysu, który na kilka lat zahamował rozwój rynku budowlanego w Polsce. Dopiero w połowie dekady dało o sobie znać coraz szybsze ożywienie w budownictwie, którego śladem były liczne budynki, które coraz śmielej nawiązywały do wzorów nowoczesnych. Zazwyczaj pozbawione one były oficyn, wieńczyły je stropodachy o niskim spadku i wysokiej ścianie kolankowej od frontu, w ich elewacjach wykorzystywano obszerne okna i zredukowane formy dekoracji. Budynki te wyposażone były w windy, a w ich konstrukcjach coraz częściej sięgano po żelbet. Budynkiem, który dobrze oddaje moment graniczny w historii architektury Krakowa jest kamienica przy ulicy Lea 15a, która powstała w 1932 roku na zlecenie Marii Dworakowej.
Ulica Lea została wytyczona pod koniec XIX w. w celu połączenia wylotu ulicy Karmelickiej z kościołem Misjonarzy. Tutaj też bardzo wcześnie pojawiły się nowe budynki. Omawiany budynek powstał przy północnej pierzei na odcinku pomiędzy ulicami Konarskiego i Urzędniczą. Jest to podpiwniczona trzykondygnacyjna bryła zwieńczona, spadającym w kierunku podwórka stropodachem o niskim kącie nachylenia. Elewacja frontowa ma symetryczny charakter podkreślony umieszczonym w parterze obszernym, schodkowym wykuszem, ponad którym wznosi się dźwigany przez uskokowy wspornik, przepruty oknami trójkątny wykusz. Po jego dwóch stronach umieszczono symetrycznie po dwie osi obszernych okien o podziałach naśladujących okna zamku królewskiego na Wawelu. W podstawie budynku towarzyszą im szerokie naświetla użytkowych piwnic. Budynek został otynkowany szlachetnym tynkiem. W przestrzeniach międzyokiennych wykorzystano cegłę klinkierową tworząc efekt horyzontalnych podziałów kontrastujących z dominującym w kompozycji wykuszem. Ponad oknami ostatniej kondygnacji znajdują się płaskie gzymsy. Na wysokości attyki wykusz zdobią płytkie rowkowania. Dodatkowym elementem jest obramienie dzielonej na trzy, przeszklonej bramy, w której górnej części umieszczono ozdobny witraż z motywem Matki Boskiej. W obramieniu portalu umieszczono również godło z nazwiskiem architekta i datą powstania budynku. W elewacji ogrodowej wyróżnia się umieszczony od zachodu płaski ryzalit. W skrajnych osiach dodatkowe urozmaicenie stanowią dwa trójkątne wykusze, którym towarzyszą niewielkie balkony.
Kamienica przy ul. Lea 15a jest jednym z najniższych budynków w okolicy. Niedługo po jej powstaniu zaczęto tutaj wznosić kamienice, które są przeważnie wyższe o dwa piętra. Ta niewielka konstrukcja jest dziełem Teodora Hoffmanna (1874-1959), pochodzącego ze Wschodniej Galicji architekta, który swoje pierwsze doświadczenia zawodowe zdobywał pod okiem Jana Zawiejskiego na placu budowy Teatru Miejskiego. Pod koniec XIX w. przez kilka lat mieszkał w Wiedniu gdzie studiował na tamtejszej Akademii. Warto podkreślić, że w tym okresie wykładowcą uczelni był, min. Otto Wagner. Na początku kolejnego stulecia Hoffmann wrócił do Galicji i związał się na stałe z Krakowem. Zasłynął jako autor eleganckich, luksusowych kamienic o zredukowanym detalu, m.in. przy ulicy Szpitalnej 32 i 38 oraz przy Biskupiej 6 i 8. Był także autorem licznych siedzib banków i firm ubezpieczeniowych, które wznosił w różnych częściach Galicji. Po pierwszej wojnie światowej dał się poznać jako autor ukończonego w 1925 roku monumentalnego gmachu Banku Polskiego przy ulicy Basztowej 20 (wspólnie z Kazimierzem Wyczyńskim). Pod koniec lat 20. w jego pracach, podobnie jak w przypadku wielu twórców z jego pokolenia nastąpiła zmiana estetyki, porzucenie wątków historycznych na rzecz prostoty i wyszukanego, zredukowanego detalu. Budynki takie jak kamienica dla Marii Dworakowej przy ulicy Lea 15a należą do najciekawszych tego typu prac w jego karierze.

Opracowanie:

Michał Wiśniewski

Organizator
Inicjatorzy
Wsparcie
Projekt współfinansowany ze środków Miasta Krakowa
Partnerzy