Pocztowa Kasa Oszczędności (obecnie Bank PKO BP)

  • 1
  • 2
  • 3
Istniejącą od 1920 roku Pocztową Kasę Oszczędności nazwano w okresie II Rzeczypospolitej „wielkim ulem Narodu Polskiego”, i nie bez powodu, bo w 1929 roku jej obrót wynosił 24 miliardy złotych. Na krakowską siedzibę instytucji rozpisano w 1921 roku konkurs, w którym zwyciężyli Jan Zawiejski i Roman Stadnicki. Ich projekt nie zadowolił inwestora i wykonanie planów budynku powierzono Adolfowi Szyszko-Bohuszowi. Do współpracy zaprosił on swoich studentów z wydziału architektury Akademii Sztuk Pięknych: Bogdana Tretera oraz Andrzeja Tichego. Monumentalny gmach wzniesiono w latach 1922–1925 na obszernej działce między ulicą Wielopole a tak zwanymi Plantami Dietla. Budynek łączył funkcję bankowo-biurową oraz mieszkalną. Zrealizowany go w nowoczesnej konstrukcji żelbetowej. Jego bryła wypełniła trudną do zabudowy, trójkątną działkę. Gmach ma trzy skrzydła, przy czym boczne połączono łącznikiem w połowie ich długości. Liczy pięć pięter. Narożnik od ulicy Wielopole zaokrąglono i umieszczono w nim główne wejście oraz wysokie, prostokątne okna doświetlające salę operacyjną. Nad środkowym otworem przed II wojną światową znajdowało się godło Polski. Pozostałe naroża budynku zaakcentowano przypominającymi baszty ryzalitami, co nadało budynkowi znamię obronności. Ryzality udekorowano niezachowanymi sterczynami, które uwysmuklały proporcje gmachu. Charakterystycznym akcentem elewacji są monumentalne korynckie półkolumny przebiegające od parteru do drugiego piętra. Pomiędzy czwartym i piątym piętrem umieszczono mocno wysunięty gzyms, nad którym znalazła się attyka z ostatnią kondygnacją. Wnętrza cechuje reprezentacyjność, widoczna między innymi w zastosowaniu szlachetnych materiałów, np. marmuru kieleckiego. Przez główne wejście wchodzi się do okrągłego holu o sklepieniu wspartym na kanelowanych kolumnach i wielobarwnej, kamiennej posadzce z gwiazdą pośrodku. Dalej znajduje się reprezentacyjna klatka schodowa z biegami rozdzielającymi się na półpiętrach. Posiada tralkową balustradę a jej przestrzeń dekorują kolumny o kapitelach z motywem wolich oczu. Boczne klatki schodowe mają oryginalny, trójkątny kształt. Zastosowano w nich doryckie kolumny bez kanelowania oraz tralkowe balustrady. Najbardziej efektownym wnętrzem jest rotunda na pierwszym piętrze mieszcząca salę operacji bankowych. Wrażenie, jakie wywiera można porównać z atmosferą panującą w rzymskim Panteonie, co – według profesora Jacka Purchli – należy interpretować w kategoriach sakralizacji świątyni pieniądza, czyli banku. Wnętrze doświetlono pięcioma olbrzymimi oknami i nakryto kopułą z okulusem pośrodku. Podłogę udekorowano kamienną posadzką o romboidalnym, sieciowym układzie. Dekorację zastosowano oszczędnie, w kilku miejscach pojawia się w postaci kwiatowych girland. Na ścianach wisi oryginalny zegar w mosiężnym obramieniu. Wnętrze utrzymano w tonacji „muzealnej” – łącząc jasny kolor marmuru kieleckiego z brązem elementów dekoracyjnych. Gmach PKO w Krakowie to jeden z najwybitniejszych przykładów nurtu akademickiego klasycyzmu lat 20. XX wieku