Krypta Marszałka Józefa Piłsudskiego

  • 1
  • 2
  • 3
Tak zwana mała architektura to wierny towarzysz bardziej monumentalnych realizacji, która często w równym stopniu jak one decyduje o charakterze ulic i placów. Do najciekawszych tego typu obiektów należy baldachim nad zejściem do krypty w Wieży Srebrnych Dzwonów, po południowej stronie katedry na Wawelu. Konstrukcja powstała w latach 1936–1938, a jej projekt wykonał Adolf Szyszko-Bohusz. Złożenie zwłok Piłsudskiego na Wawelu oraz aranżacja krypty wiąże się z kultem jego osoby, dynamicznie rozwijającym się w okresie II Rzeczypospolitej, który znalazł kulminację w usypaniu kopca na Sowińcu. Marszałek zmarł 12 maja 1935 roku i początkowo jego zabalsamowane ciało złożono w przeszklonej trumnie w krypcie św. Leonarda. Pochówek na Wawelu poprzedziły olbrzymie dyskusje narodowe, w których wzięli udział między innymi arcybiskup krakowski Adam Sapieha, jako jego główny przeciwnik oraz reprezentanci obozu rządzącego. W 1937 roku arcybiskup podjął decyzję o przeniesieniu trumny do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów. Była to nie tylko manifestacja niechęci do pochówku Piłsudskiego wśród polskich królów, ale również decyzja podyktowana czynnikami użytkowymi. Liczne „pielgrzymki” do grobu naczelnika praktycznie uniemożliwiały godne sprawowanie liturgii i narażały katedrę na profanacje. Podczas prac budowlanych przekształcono wnętrze krypty w Wieży Srebrnych Dzwonów oraz przeprowadzono konserwację jej romańskich elementów. Wykonano również nową architektoniczną oprawę zejścia do krypty, stanowiącego jednocześnie nowe wejście do katedry. Materiał, z którego powstał baldachim miał znaczenie symboliczne i posiada olbrzymią wartość historyczną. Granit pochodził z rozebranego cokołu pomnika Bismarcka. Brąz wykorzystany do kapiteli i baz uzyskano z przetopionych austriackich armat, a dekoracyjne nefrytowe kolumny z rozebranego soboru rosyjskiego w Warszawie. Zaprojektowana przez Bohusza konstrukcja składa się z niskiego, granitowego cokołu, na którym ustawiono cztery korynckie kolumny z wysokimi wielobocznymi cokołami. Podpory dźwigają płaski, metalowy strop, którego brzegi wypełnia wykonany majuskułą łaciński napis: „CORPORA DORMIUNT VIGILANT ANIMAE” (Ciała śpią, dusze czuwają). Kolumny w dolnej partii połączono z trzech stron niską, wykonaną z brązu balustradą. Z jednej strony zaprojektowano schody do krypty. Posadzkę wokół baldachimu wyłożono dużymi granitowymi płytami z płaskorzeźbionymi herbami ziem Polski. Konstrukcja baldachimu jest prosta i posiada antykizujący charakter, o czym decydują nie tylko kolumny, ale również „rzymska” wielobarwność i szlachetność materiałów. Omówiona realizacja wpisuje się w szerszą koncepcję, której orędownikiem był Adolf Szyszko-Bohusz, polegającą na nadaniu Wawelowi bardziej narodowego charakteru jako panteonu wszystkich Polaków.