Kopiec Marszałka Józefa Piłsudskiego

  • 1
  • 2
  • 3
Kopiec nie należy do dzieł stricte architektonicznych, jednak powinien się znaleźć w tej książce ze względów symbolicznych. Z jednej strony stanowił kulminację kultu marszałka Józefa Piłsudskiego, z drugiej – był jednym z największych przedsięwzięć budowlanych Krakowa II Rzeczypospolitej. Co więcej, w jego powstanie zaangażowali się architekci tej miary co Adolf Szyszko-Bohusz i Franciszek Mączyński. W 1934 roku rozpoczęto przygotowania do budowy kopca na Sowińcu. Teren pozyskano od miasta i powołano Komitet Budowy Kopca z ówczesnym premierem Walerym Sławkiem na czele. Miejsce na terenie Lasku Wolskiego wybrał Adolf Szyszko-Bohusz, który również wykonał pierwszy, niezrealizowany projekt. Koncepcję wykonawczą opracowali Franciszek Mączyński oraz inżynier wojskowy Stanisław Koźmiński. Mączyński zaprojektował architektoniczną oprawę kopca, jednak do jej realizacji nie doszło. Jego niższe partie miano oblicować wapieniem, a na wysokości od 5 do 18 m planowano wznieść kamienne arkady. Od strony Krakowa chciano zrealizować monumentalne schody zakończone trójprzelotowymi „propylejami”. 6 sierpnia 1934 roku, w dwudziestolecie wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej z krakowskich Oleandrów położono kamień węgielny i przystąpiono do usypywania stożka. Z Polski i z całego świata napływała ziemia z różnych terenów i mogił, związanych na ogół z historią polskich walk o niepodległość. Budowa kopca, niezależnie od wieku, płci oraz statusu materialnego stała się obowiązkiem każdego obywatela. Realizowano go na różne sposoby – poprzez wsparcie finansowe, ale również ciężką pracę fizyczną. W prasie pojawiły się zdjęcia polityków oraz zwykłych ludzi prowadzących taczki z ziemią na szczyt kopca. Jak podaje Iwona Fisher codziennie oprócz stałej ekipy budowlanej liczącej 250 osób, dorywczo pracowało około 2000 wolontariuszy. Oprócz siły rąk ludzkich przy wznoszeniu kopca wykorzystywano również sprzęt mechaniczny między innymi nowoczesne koparki, a budowę prowadzono zgodnie ze sztuką budowlaną, zabezpieczając zbocza specjalną siatką przeciwdziałającą osypywaniu się ziemi. W pobliżu kopca powstały tymczasowe budynki, które miały być rozebrane po zakończenie prac, między innymi w 1935 roku zbudowano pawilon mieszczący biuro kierownictwa robót, bufet, punkt sprzedaży pamiątek oraz pocztę. Prace postępowały bardzo szybko. W 1935 roku był gotowy najniższy pierścień kopca, we wrześniu kolejnego roku drugi. Ukończenie robót nastąpiło na początku lipca 1937 roku, chociaż symboliczną datą stał się 6 sierpnia 1937 roku – rocznica wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej. Ukoronowaniem prac było postawienie na szczycie kopca masztu z polską flagą. W 1936 roku rozpisano konkurs na jego otoczenie z uwzględnieniem drewnianego kościoła, który planowano przenieść z Komorowic. Zwycięską koncepcję opracowali architekt Romuald Gutt z inżynierem ogrodnictwa Aliną Scholtzówna, którzy nadali otoczeniu charakter krajobrazowo-parkowy, a nowe budynki zaprojektowali w konwencji nawiązującej do antyku. Do realizacji ich planów nigdy nie doszło. Do 1953 roku na wierzchołku kopca znajdował się granitowy głaz z wyrzeźbionym krzyżem legionowym, obecny to jego replika wykonana z 1991 roku. Poprzez realizację Kopca Józefa Piłsudskiego na Sowińcu nazywanego również „mogiłą mogił” Kraków i Polska otrzymała pomnik, który jeszcze w trakcie budowy stał się miejscem pielgrzymek polskiego narodu. Wpisywał się w polską i krakowską tradycję usypywania kopców, a przez zagraniczną prasę bywał określany jako „Mekka Polaków” czy „pomnik droższy od złota”. Obecnie uważa się go za najwyższy tego typu obiekt w Polsce.