Bursa Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej

  • 1
  • 2
  • 3
Powstanie Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej łączyło się z działalnością księdza jezuity Mieczysława Józefa Kuznowicza, absolwenta Zakładu Naukowo-Wychowawczego Ojców Jezuitów w Chyrowie. Celem istniejącego od 1906 roku związku miało być katolickie wychowanie młodzieży, umożliwianie jej zdobycia wykształcenia zawodowego i podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Parcelę pod nowy budynek ofiarowała gmina Kraków. Projekt bursy opracował Wacław Krzyżanowski. Wznoszono ją etapami. W 1924 roku oddano do użytku część od strony ulicy Czystej, a pięć lat później resztę budynku, z najbardziej charakterystycznym elementem – zaobloną partią narożną. Na działce między ulicą Krupniczą i Czystą powstał czterokondygnacyjny gmach, zajmujący całą długość zachodniej strony ulicy Skarbowej. Był to budynek wielofunkcyjny – oprócz pokojów dla 480 uczniów oraz ich wychowawców mieścił także liczne większe sale, między innymi: zebrań, gimnastyczną, teatralną, muzyczną, bibliotekę z czytelnią, stołówkę oraz kaplicę. Piękną kartą w jego historii stały się występy Teatru Rapsodycznego, w których uczestniczył Karol Wojtyła. Elewacje gmachu posiadają silnie historyzujący charakter, uzyskany przez tradycyjną dyspozycję. Wydzielono boniowany parter, zryzalitowano boczne partie, a całość zamknięto wydatnym gzymsem koronującym. Zaoblony narożnik podzielono kanelowanymi półkolumnami i zwieńczono kopułą na wysokim tamburze. W tej części przebito duże okna, które nadają budynkowi bardziej modernistyczny charakter. Niestety, współcześnie zasłonięto je płytami z dekoracją odnoszącą się do funkcjonującego w budynku teatru. O pierwotnej funkcji budowli przypominają ślady po napisie o treści: „Związek Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej pod wezwaniem św. Stanisława Kostki”. Plastyczny charakter elewacji osiągnięto między innymi przez wydatne diamentowe bonia parteru o starannym opracowaniu kamieniarskim. Wnętrza zaaranżowano i wyposażono skromnie, ale celowo. W większych salach o specjalnych funkcjach, np. w sali teatralnej i gimnastycznej zastosowano bardziej dekoracyjny wystrój. Na uwagę zasługują oryginalne kształty stropów, podzielonych w różnorodny sposób żelbetowymi belkami. Szczególnie interesująco prezentuje się dawna kaplica (obecnie bufet teatru), z dwiema naprzeciwległymi apsydami i sufitem ozdobionym głębokimi kasetonami. Jeszcze po wojnie nad wejściem do kaplicy widniała polichromia z Chrystusem wśród młodzieży oraz napisem „Przyszedłem, aby życie mieli i mieli je nader obficie”. Jednym z najbardziej efektownych pomieszczeń była sala kolumnowa z dwiema „nawami” rozdzielonymi rzędem ośmiobocznych kolumn. Przykuwa uwagę wieloboczna sala z żelbetowym sklepieniem zachowana do dzisiaj na parterze (obecnie jest to jedno z pomieszczeń sklepu spożywczego). Wewnątrz można odnaleźć ślady międzywojennego wystroju. Wchodzących do obecnej części teatralnej wita eleganckie lastriko z datą „1926” oraz reprezentacyjna klatka schodowa. W części gmachu mieszczącej poradnie przyszpitalne oraz bursę (wejście od ul. Skarbowej 4) w przedsionku znajduje się płyta pamiątkowa, a na pierwszym piętrze świetnie zachowany żelbetowy sufit oraz stolarka drzwiowa z motywem dekoracyjnych boni. Styl budynku to zmodernizowany historyzm z wyraźnymi odniesieniami do epoki nowożytnej.