Domy Funduszu Emerytalnego Urzędników Miejskiej Kasy Oszczędności

  • 1
  • 2
  • 3
W myśl przepisów ustawy budowlanej z 1906 roku, każdy, kto w znaczący sposób przebudował stary bądź wzniósł nowy budynek otrzymywał zwolnienie z podatku na 18 lat. Ulgi podatkowe z jednej strony sprzyjały inwestycjom, jednak z drugiej zaowocowały wyburzeniami starych, często zabytkowych posesji. Tak też się stało w przypadku domów usytuowanych w narożniku ulic Szpitalnej i św. Tomasza. W ich miejscu powstał efektowny zespół złożony z trzech kamienic wznoszonych od 1928 roku na zlecenie Funduszu Emerytalnego Miejskiej Kasy Oszczędności. Projekt domu narożnego pochodzi z 1927, dwóch pozostałych z 1928 roku, a jego autorem był Wacław Krzyżanowski. To czteropiętrowe budynki o prostej, ale eleganckiej bryle. Poza posesją przy ul. św. Tomasza 26 nie mają oficyn, co można wytłumaczyć modernistycznym dążeniem do prawidłowego oświetlenia każdego pomieszczenia. Pierwotnie dwie najniższe kondygnacje otrzymały charakter komercyjny: parter mieścił sklepy, a piętro biura. Powyżej ulokowano luksusowe, pięciopokojowe mieszkania ze służbówkami. Części wspólne posiadają reprezentacyjny charakter z wielobarwną okładziną ścian, posadzkami „na wysoki połysk” oraz elegancką stolarką drzwiową. Ogólny schemat elewacji wszystkich domów jest podobny. W każdym z nich wyodrębniono dolną, dwukondygnacyjną część handlowo-biurową, a całość zamknięto mocno wysuniętym gzymsem. Pomimo podobnej dyspozycji budynki różnią się od siebie, przede wszystkim zastosowaną dekoracją. Najciekawiej prezentuje się dom narożny, który udekorowano mozaiką. W tej technice wykonano prostokątne podziały z rombami o biało-niebiesko-czarno-złotej tonacji. Na elewacji od ulicy Szpitalnej umieszczono panneau o treści „KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA ZBUDOWAŁA W R. 1928”. Fasady pozostałych domów są do siebie podobne, jednak kamienica pod numerem 24 jest bardziej dekoracyjna. Jej okna umieszczono w wysokich, sfazowanych wnękach, a pod otworami ostatniej kondygnacji znalazły się rombiodalne detale. Do wnętrza domów prowadzą portale udekorowane płaskorzeźbami i zwieńczone rozbudowanymi, art decowskimi motywami. Różnią się od siebie, jednak wszystkie mają emblematy z literami „K.O.M.K.”, odnoszącymi się do inwestora. Najprawdopodobniej autorem projektów portali był sam Wacław Krzyżanowski. Ważnym elementem kompozycji są częściowo zachowane dekoracyjne podziały witryn sklepowych. Na uwagę zasługuje również dbałość o poziom detalu oraz przemyślane efekty fakturalne elewacji. Można je dostrzec między innymi w ząbkowanych ramach witryn sklepowych. Trudno do końca zaklasyfikować styl omawianych kamienic. Można go zaliczyć do modernizmu z elementami art déco, chociaż niektórzy badacze widzą w nim również podobieństwo do wczesnego modernizmu wiedeńskiej szkoły Otto Wagnera.